Het is niet zo moeilijk te voorspellen dat in vrijwel alle soorten snoep, koek en taart suiker zit. Bijna iedereen zal hiervan wel op de hoogte zijn. Als je echt gaat opletten, ontdek je echter pas in hoeveel producten suiker zit, waar je het waarschijnlijk niet had verwacht. Als je dan ook nog eens geen kunstmatige zoetstoffen wenst te eten, zoals wij, blijken er helemaal veel ‘verkeerde’ producten te koop te zijn

Dat allerlei toetjes bomvol suiker zitten, weten misschien wat minder mensen, maar dat vonden wij nog niet zo schokkend. Pudding, vla en yoghurt met smaakjes vielen voor mij al onder de zoete desserts, al was het opvallend hoeveel suiker sommige daarvan bevatten, zelfs als ze als gezond worden aangeprezen. Wij kwamen een hoop producten tegen waarvan het veel mensen verbaast dat er geraffineerde suiker in een of andere vorm is gebruikt om het te bereiden. Hieronder een aantal opvallende.

Brood

Dag in dag uit eten de meeste Nederlanders brood. Er waren tijden dat ik wel twaalf sneetjes per dag at. Suiker in brood blijkt de normaalste zaak te zijn als je supermarkten mag geloven. Gelukkig kun je bij de natuurvoedingswinkel ook brood krijgen zonder suiker en na enig zoeken kom je er in de supermarkt ook wel een paar tegen. Ook broodproducten als beschuit en krentenbollen worden vaak met suiker bereid.

Vleeswaren

Bij ontbijt en lunch doe je vaak ook wat op je brood. Als je gezond bezig denkt te zijn met vleeswaren, controleer dan eerst even of er dextrose, glucosestroop of andere suiker in zit, want dat blijkt een gangbare praktijk. Hierbij is shoppen in de biowinkel geen garantie, ook daar moet je de etiketten nog even bestuderen om het vleesbeleg zonder suiker te vinden.

Honing

Honing is een zoet natuurproduct. Dankzij hardwerkende bijen en liefhebbende imkers op onze tafels gebracht. Maar ergens in dat proces blijkt regelmatig ook nog even wat suiker te worden toegevoegd, alsof de mierzoete smaak van nature niet voldoende is. Het vervelende bij honing is dat het niet altijd op het etiket vermeld staat als er suiker is gebruikt. Als je honing met suiker in huis hebt en deze nu toch liever niet meer opeet, kun je er altijd nog bodyscrub van maken.

Ketchup

Ik maakte regelmatig als broodbeleg zelf vissalade en gebruikte om dat smeuïg te maken o.a. tomatenketchup. Verder was ik er niet zo’n fan van, maar sommige mensen eten het werkelijk overal bij. Van ketchup wist ik al eerder dat er suiker in zit omdat consumenten blijkbaar niet tegen de natuurlijke tomatensmaak kunnen. Vraag je je nog af hoeveel suiker er eigelijk in ketchup zit?

Mayonaise

Ook mayonaise gebruikte ik voor de vissalade. Alle mayonaise die ik in de supermarkt kon vinden, bevatte echter ook suiker. Dat mayonaise niet het gezondste product is, had ik op zich wel verwacht, maar dan eerder vanwege het vetgehalte dan het suikergehalte.

Fruit in blik

Ah, fruit! Het snoep van de natuur, met als enige nadeel dat het vaak niet lang houdbaar is. Daarvoor stoppen we het dan in blikjes. Handig om bijvoorbeeld buiten het seizoen naar perziken te kunnen grijpen. Helaas vinden veel fabrikanten het dan weer nodig om daar ‘fruit op siroop’ van te maken, m.a.w. fruit in suikerwater. Zoek dus naar fruit in vruchtensap of water, als vers fruit echt geen optie is.

Fruitsapjes

We geven onze kinderen graag iets gezonds te drinken dat ze ook lekker vinden, i.p.v. frisdranken met suiker. Schijn kan bedriegen: in allerlei van nature toch vaak enorm zoete fruitsappen, soms ook speciaal op kinderen gericht, is suiker toegevoegd. Het etiket biedt dan uitkomst. Veel fruitsappen drinken is overigens ook zonder toegevoegde suikers niet goed. Af en toe een glaasje is geen probleem, maar hele pakken of flessen per dag legen geeft je al snel een overdosis aan natuurlijke suiker.

Appelmoes

Fruit kom je in allerlei vormen tegen en steeds weten fabrikanten weer te doen alsof het van nature niet zoet genoeg is. Als je zelf appelmoes maakt, hoef je echt geen suiker te gebruiken. In potjes in de supermarkt is het echter heel gangbaar.

Augurken

Deze groene jongens smaken niet bepaald zoet, maar er is wel degelijk suiker in het potje gestopt. Uit ervaring weet ik inmiddels dat niet alle zwangere vrouwen ze de hele dag eten Bedenk dat als je een gezonde snack zoekt, ook zoiets stiekem wat ongezonder gemaakt is.

Toastjes, borrelnootjes en chips

Leuk, een feestje! Je krijgt een gast die aangeeft geen suiker te eten. Je denkt hem of haar van dienst te zijn door dan maar hartige hapjes voor te schotelen. In veel toastjes is echter ook weer suiker gebruikt. Chips smaken absoluut niet zoet, maar bevatten vaak ook suiker. We leren dat noten gezond zijn en goede vetten bevatten, maar allerlei borrelnootjes krijgen een krokant laagje mee waar dan weer veel suiker in zit. Ook hierbij is het dus goed opletten geblazen.

Oplosthee

Diezelfde gasten koffie en thee voorzetten kan altijd, want die bevatten van nature geen calorieën en dus logischerwijs geen suiker. Toch kwamen wij tot onze verbazing gezond ogende oplosthee tegen, waar stiekem wel suiker op het etiket vermeld stond.

Soep

Ook weer zo’n mooi product: gemaakt van gezonde groenten en ook te krijgen in blik en tegenwoordig in zakken. Kant-en-klare soep wordt echter vrijwel altijd bereid met het overbodige ingrediënt suiker. Want anders vinden we het toch niet lekker? Zelf heerlijke suikervrije tomatensoep maken is gelukkig heel simpel, voor wie een gezondere optie zoekt.

Kant-en-klaarmaaltijden

In de supermarkt vind je allerlei gemaksproducten voor mensen die weinig tijd hebben om te koken. Op zich heel mooi. Het ziet er soms ook erg verantwoord uit, met stoommaaltijden vol groenten en zelfs complete salades in bakjes. Hartstikke gezond, al dat groen, zou je denken. Maar ja, daar zitten dan weer sausjes en dressings bij inbegrepen die barsten van de suiker (en zout, en vet). Wel snel, maar toch niet zo gezond.

Sausjes

In pakjes, zakjes, potjes en flesjes kom je tientallen sausjes tegen in je supermarkt. Sladressing, cocktailsaus, ketjap, maar ook dure pastasauzen en zakjes poeder waarmee je de meest exotische sausjes zelf kunt maken om je eten te verrijken. Exotisch of niet, een schrikbarend deel van die sauzen bestaat gewoon uit ordinaire, goedkope suiker. Koken zonder suiker betekent dus vooral geen supermarktsauzen gebruiken, maar zelf iets fabriceren waar geen suiker aan te pas komt.

–

Natuurlijk zijn er nog talloze producten te vinden met verborgen suiker, maar ik denk dat de boodschap hiermee wel duidelijk is. Aarzel niet om deze lijst naar al je vrienden en kennissen te sturen als jij zelf graag suikerarm of suikervrij eet, of om hem te printen als reminder voor als je gasten krijgt met die wens! Is er nog een ander product waarvan jij nooit had verwacht dat er suiker in zit? Laat het weten in de reacties.

Sommige zwangere vrouwen krijgen zwangerschapsdiabetes. Dit veroorzaakt juist van die grote schommelingen en een verhoogde bloedsuiker. Dit is niet goed voor de moeder en ook niet voor het ongeboren kind. Deze vrouwen moeten een speciaal dieet volgen.

Wat is zwangerschapsdiabetes?

1 tot 2 % van de zwangere vrouwen krijgt zwangerschapsdiabetes (ik heb dit zelf gelukkig niet). Meestal begint dit in de tweede helft van de zwangerschap.

Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel met het hormoon insuline. Bij diabetes kan het lichaam deze bloedsuikerspiegel niet meer goed in evenwicht houden doordat het geen insuline meer aanmaakt of er niet meer op reageert. Wanneer dit gebeurt, wordt de bloedsuikerspiegel veel te hoog en dat is niet goed voor je lichaam. Tijdens de zwangerschap worden bepaalde hormonen aangemaakt waardoor het lichaam minder goed reageert op insuline. Bij de meeste zwangere vrouwen maakt het lichaam daarom gewoonweg extra insuline aan, maar bij zwangerschapsdiabetes gebeurt dat niet of niet genoeg.

Diabetes en suikerinname

Diabetes hoeft niets te maken te hebben met hoeveel of wat je eet, maar overgewicht en het eten van veel producten met een hoge glycemische waarde (zoals witbrood en snoep) kunnen wel invloed hebben op zwangerschapsdiabetes. Vaak denken mensen dat iemand met diabetes geen suiker mag eten, maar dat is niet waar. Producten als brood en aardappels worden namelijk in het lichaam ook gedeeltelijk omgezet tot glucose (suiker). Het is wel van belang dat iemand met diabetes de suikerproducten (of producten die in lichaam omgezet worden tot suiker) met mate eet.

Symptomen

De meest voorkomende symptomen die kunnen wijzen op zwangerschapsdiabetes zijn: veel dorst, veel urineren en een ongeboren kind dat een stuk groter is dan gemiddeld op dat punt in de zwangerschap. Maar vaak merkt de zwangere vrouw niet of nauwelijks dat er iets aan de hand is.

Mogelijke gevolgen zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes kan gevolgen hebben voor zowel de moeder als het kind. Meestal verdwijnt de zwangerschapsdiabetes een paar dagen na de bevalling, maar de moeder heeft wel een verhoogde kans om ‘gewone’ diabetes te krijgen na de geboorte.  Zwangerschapsdiabetes heeft ook invloed op het kind. Zo is het risico op een voortijdige bevalling is groter en het kind heeft zelf ook grotere kans om later diabetes te ontwikkelen. Uit Deens onderzoek (American Diabetes Association, augustus 2009) blijkt dat kinderen van moeders die tijdens hun zwangerschap een hoge bloedsuiker hadden, later meer kans hebben op overgewicht en hart- en vaatziekten. Dit is een bevestiging van de theorie dat de stofwisseling van het ongeboren kind deels bepaald wordt in de baarmoeder.

Behandeling

Vrouwen met zwangerschapsdiabetes moeten een te hoge bloedsuiker vermijden door middel van een dieet. Dit dieet schrijft voor om de maaltijden meer over de dag te verspreiden en een beperkte hoeveelheid snelle suikers (zoals snoep), koolhydraten (brood, rijst, aardappels e.d.) en vet te nuttigen. Meestal is het dieet voldoende om de zwangerschapsdiabetes genoeg af te remmen. Zo niet, dan wordt tijdens de rest van de zwangerschap extra insuline toegediend.

Als je zwangerschapsdiabetes hebt of denkt dat je dit hebt, vraag er dan over bij de verloskundige. Ik ben geen medisch specialist. Wil je meer lezen over diabetes? Kijk dan eens op de website van het diabetesfonds.

Snelle en langzame suikers
De verschillende suikers zijn in te delen in snelle en langzame suikers. Langzame suikers worden langzaam door je lichaam opgenomen, waardoor je energieniveau (bloedsuikerspiegel) stabiel blijft. Een langzame ’suiker’ is bijvoorbeeld fructose (wat in vruchten zit), agavesiroop en ook o.a. de meeste groenten, volkoren pasta en zilvervliesrijst. Snelle suikers worden razendsnel door het lichaam opgenomen en zorgen voor een flinke stijging in je bloedsuikerspiegel en daarmee in je energieniveau. Vervolgens daalt het energieniveau tot onder het punt waar je zat toen je de snelle suikers nog niet had gegeten. Deze schommeling is niet goed voor je humeur en je lichaam. Dit gebeurt onder andere wanneer je geraffineerde (witte) suiker eet, maar geldt bijvoorbeeld ook voor moutsuiker/maltose. Snelle suikers vind je ook in witte pasta en witbrood. Producten die de bloedsuikerspiegel snel doen stijgen, noemt men producten met een hoge glycemische waarde.

Glycemische index
De glycemische index is de reactie van je bloedsuikerspiegel op 50 gram koolhydraten van een specifiek product. Deze index is een handig, maar lastig instrument. Zo hebben sommige zoetstoffen een lage glycemische waarde maar ook een zwakke zoetkracht. Dan heb je meer van die zoetstof nodig om een product even zoet te maken dan wanneer je bijvoorbeeld geraffineerde suiker gebruikt. Hierdoor kan je bloedsuikerspiegel vergelijkbaar stijgen van een koekje met geraffineerde suiker als van een koekje met bijvoorbeeld rijststroop. Het koekje bevat dan namelijk weliswaar een zoetstof met een lage glycemische waarde, maar je krijgt er meer van binnen.

‘Zonder toevoeging van suiker’
Het is mogelijk dat je bij de natuurvoedingswinkel op een pak koekjes of iets dergelijks de vermelding ‘zonder toevoeging van suiker’ ziet staan. Op zich klopt dat, omdat er geen sacharose (=witte suiker) in zit. Maar de stropen die ze als zoetstof gebruiken, bevatten toch suikers die de bloedsuikerspiegel snel doen stijgen en zijn naar mijn idee daarom geen goede vervanger voor geraffineerde suiker. Ik behandel hieronder de meest voorkomende zoetstoffen van de natuurvoedingswinkel. Over honing en maltose (moutstroop) kan je nog meer lezen in artikelen die al eerder op deze website zijn gepubliceerd.

Maltose (moutstropen)
In de natuurvoedingswinkel vind je veel koekjes en dergelijke gezoet met maltose (moutstroop). Het voordeel van de moutstropen is dat er meer voedingsstoffen inzitten dan in witte suiker. Het nadeel is, dat ze de bloedsuikerspiegel sterk doen stijgen. Voorbeelden van moutstropen zijn tarwestroop en maisstroop.

Tarwestroop
Deze stroop wordt gemaakt door aan het zetmeel van tarwe enzymen en water toe te voegen. Het geheel wordt gekookt tot een stroperige massa. Het voordeel van tarwestroop, is dat er meer lange suikers inzitten. Maar tarwestroop bevat ook korte (snelle) suikers waardoor je bloedsuikerspiegel evengoed meteen stijgt. De glycemische index van tarwestroop is even hoog als die van suiker. Speltstroop is een vergelijkbare zoetstof.

Maismoutstroop/ maisstroop
Gemaakt van het zetmeel van mais. Ook deze stroop heeft een hoge glycemische waarde, deze waarde ligt zelfs wat hoger dan die van witte suiker. Daar komt bij dat maisstroop minder zoetkracht heeft dan witte suiker. Om deze redenen is maisstroop ook geen goede zoetstof, vooral niet voor mensen met een gevoelige bloedsuikerspiegel.

Dadelstroop
Dadelstroop is het geconcentreerde sap van dadels en heeft een hoge glycemische waarde. Hiervan schiet je bloedsuikerspiegel dus snel omhoog en dit is niet aan te raden.

Ruwe rietsuiker
Het productieproces van rietsuiker is dezelfde als die van geraffineerde witte suiker, alleen worden er een of meerdere onderdelen overgeslagen, afhankelijk van de mate van geraffineerdheid van de rietsuiker. Rietsuiker kan net zo gebleekt zijn als gewone witte suiker, maar dan is er simpelweg wat melasse aan toegevoegd om het een bruine kleur en aparte smaak te geven. Bij andere rietsuikersoorten, zoals ruwe rietsuiker, sucanat of oerzoet gebeurt dat niet. In deze soorten zijn meer van de natuurlijke voedingsstoffen nog aanwezig. Toch doet het de bloedsuikerspiegel vrij snel stijgen.

Rijststroop (amasake)
Rijststroop wordt van oorsprong veel in Aziatische gerechten gebruikt, maar wordt nu ook in Europese landen gebruikt, onder andere als zoetstof voor koekjes. Deze stroop maakt men door bruine rijst (tegenwoordig zijn er ook andere rijstropen verkrijgbaar, deze zijn gemaakt van witte rijst, of zelfs van gerst of haver) te koken en fermenteren. Er wordt een schimmel aan de rijst toegevoegd om het zetmeel in de rijst af te breken tot suikers (vooral tot maltose). De gemiddelde rijststroop die je in Nederland kan kopen heeft een hoge glycemische index. De bruine rijststroop heeft echte een vrij lage index. Dit is op zich positief, maar bruine rijststroop is veel minder zoet dan bijvoorbeeld geraffineerde suiker. Hierdoor heb je meer rijststroop nodig voor een product met een vergelijkbare zoete smaak. Met andere woorden: bruine rijststroop is een goede zoetstof als je het met mate gebruikt. En op zich is er niets mis mee om koekjes te maken die minder zoet zijn dan die je in de winkel koopt! Je went er snel aan. De producten uit de natuurvoedingswinkel gezoet met rijststroop raad ik niet aan, omdat deze over het algemeen gezoet zijn naar de gemiddelde Nederlandse maatstaven.

Ahornsiroop (of maple syrup) is een zoetmiddel met een licht caramelachtige smaak. Ahornsap wordt getapt uit de maple tree in Noord-Amerika. Het ahornsap dat zo uit de boom komt smaakt niet erg zoet. Om de zoete siroop te verkrijgen, haalt men een groot deel van het vocht uit het ahornsap. Hoewel ahornsiroop in Nederland niet veel wordt gebruikt, is het in Amerika erg populair voor op de pannenkoeken en wafels. Hoewel dit spulletje redelijk natuurlijk is, raad ik niet aan om er veel van te gebruiken.

Geschiedenis

De indianen waren de eersten die ahornsiroop gebruikten als voedingsmiddel, maar ook als medicijn (omdat het energie geeft). Ze hakten een gat in de maple tree en vingen het sap op. Om er siroop van te maken, lieten ze hete stenen in het sap liggen (zo verdampte het water), of lieten het sap ’s nachts bevriezen zodat ze de volgende ochtend het bevroren water van de rest van het ahornsap konden scheiden. In de zeventiende eeuw kwamen de Fransen erachter dat de ahornsiroop nog meer ingedikt kon worden door het ahornsap in potten te verwarmen. Zo verkregen ze een ahornstroop en zelfs suiker.

In tijden dat suiker nog erg duur was vanwege de hoge belastingen op dit product, was ahornsiroop een zoetmiddel dat erg veel gebruikt werd. Later werd suiker steeds goedkoper en populairder en werd ahornsiroop veel minder gebruikt. Vooral in de VS is ahornsiroop nu nog steeds populair (en veel goedkoper dan in Nederland).

Hoe maak je ahornsiroop?

Ahornsap komt uit een boom: de maple tree, dat is een esdoorn. Helaas hebben de esdoorns die in ons land groeien geen ahornsap. Daarvoor moet je in Noord-Amerika zijn. Om ahornsap te verkrijgen moet je niet alleen esdoorns van een specifieke soort gebruiken, maar deze moeten ook 30 tot 50 jaar oud zijn (dan zijn ze minstens 30 c.m. in diameter). Het ahornsap wordt in de vroege lente verzameld, omdat de esdoorns dan in een stadium van rust zijn. Na die tijd krijgt de boom het druk met z’n nieuwe spruiten.

Om ahornsap uit de boom te tappen, wordt een gat in de boom gemaakt. Hieronder hangen ze een emmertje. Zo kan het ahornsap langzaam uit de boom druppelen. Dit tappen beschadigt de boom niet. Bovendien wordt elk jaar slechts 10% van het sap uit een boom gehaald. Wanneer het sap uit de boom komt, is het erg vloeibaar, doorzichtig en bijna niet zoet. Daarom koken ze het in, zodat het een dikkere massa wordt. Pas na het inkoken krijgt ahorn z’n kenmerkende zoete en caramelachtige smaak en een lichtbruine kleur. Om 1 gallon ( 3,8 liter) ahornsiroop te maken, heb je 30-50 gallon (113-189 liter) ahornsap nodig.

Het maken van ahornsiroop is erg arbeidsintensief. Daarom waren er vroeger grote families die hier samen een bedrijf runden. In de zestiger jaren werd er te weinig winst gemaakt en ging men nieuwe technieken ontwikkelen om het proces efficiënter te laten verlopen. Zo kwam men op ‘tubing’, een techniek waarbij het sap direct vanuit de boom in een verdampingsmachine terechtkomt. Ook kwamen er filters die een deel van het water uit het sap haalden, al voordat het gekookt wordt. De ontwikkeling van dit soort technologieën blijft doorgaan.

Welke ahornsiroop moet ik kopen?

De ahornsiroop die je in de winkel kunt kopen, heeft niet altijd dezelfde kwaliteit. Er bestaat een A-graad: verkregen van de eerste tap, een lichtbruine kleur. B-graad (de volgende tap) heeft een meer duidelijke smaak en wordt meestal gebruikt om mee te koken. Ook is er de C-graad: deze heeft een meer donkere kleur en smaakt nog meer naar caramel. Hoe lichter de kleur, hoe subtieler de smaak.

Er worden veel ‘ahornsiropen’ verkocht die weliswaar smaken naar ahornsiroop maar niet puur zijn. Dit gebeurt vooral in de VS. Let dus goed op dat je geen ahornsiroop koopt waar allerlei spullen aan zijn toegevoegd. Pure ahornsiroop is duurder, maar ook veel lekkerder én gezonder.

Is ahornsiroop goed voor je?

Ahornsiroop bevat ongeveer evenveel calorieën als geraffineerde rietsuiker. De glycemische waarde van ahornsiroop is 54. Hoewel dat een stuk lager is dan de waarde van witte suiker, is het nog vrij hoog en dat kan voor schommelingen in je bloedsuikerspiegel zorgen. Bovendien is het product niet totaal natuurlijk, omdat het is ingedikt d.m.v. allerlei processen. Daarom raad ik aan om ahornsiroop niet, of slechts in beperkte mate te gebruiken. Als je ahornsiroop koopt, neem dan die uit de natuurvoedingswinkel.

Interessante link:
http://www.canadianmaplesyrup.com/mapleproducts.html

Die uitspraak is echter niet juist. Geraffineerde suiker – dus tafelsuiker en alle suiker die aan voeding wordt toegevoegd door de fabrikant – heb je werkelijk niet nodig. Al bijna een jaar zijn Anna en ik het levende voorbeeld daarvan, maar ook andere mensen floreren al veel langer zonder suiker te eten, gezien diverse reacties verspreid over deze website. Ook de huisarts bevestigt dat koolhydraten noodzakelijk zijn, maar geraffineerde suiker overbodig is.

Het menselijk lichaam heeft brandstoffen nodig, die het bijvoorbeeld uit vetten en koolhydraten haalt. Van koolhydraten maakt je lichaam glucose, dat als brandstof voor o.a. de hersenen dient. Koolhydraat is een verzamelnaam voor een grote groep stoffen. Planten bevatten koolhydraten, dus het eten van fruit en groenten levert ons die nodige koolhydraten. Ook volkorenbrood, pasta en rijst en andere granen zijn uit plantaardige bron en bevatten veel koolhydraten.

Een deelgroep van de koolhydraten vormen de suikers: natuurlijke suikers die in planten voorkomen en dus ook in groenten en fruit. Heel gezond, niets mis mee. Geraffineerde suiker ontstaat als fabrikanten allerlei bewerkingen loslaten op specifieke planten, zoals de suikerbiet. Deze geraffineerde suiker is precies wat Anna en ik niet eten.

Logischerwijs eten wij natuurlijk wel nog andere koolhydraten, aangezien deze inderdaad erg belangrijk zijn voor het lichaam. Wat geraffineerde suiker met jou doet, kun jij alleen zelf beoordelen. Wij hebben in elk geval geconstateerd dat het stoppen met geraffineerde suiker eten alleen maar positieve lichamelijke effecten voor ons heeft gehad.

Het begin
Voordat men suiker kon halen uit suikerriet of suikerbieten, at men vooral honing om het eten te zoeten. Ook zoete planten en vruchten waren goede en natuurlijke zoetmakers. De eerste suiker werd gegeten in India en omstreken. Daar groeiden namelijk rietstengels, waar de mensen op kauwden vanwege de zoete smaak. Rond 510 voor Christus kregen ze het in India voor elkaar om de suiker uit de suikerrietstengels te halen. Ze persten het sap uit het riet, kookten het tot een bruine stroop en lieten dat vervolgens kristalliseren tot echte suiker. Het precieze recept werd angstvallig geheim gehouden voor omliggende landen. Ze wilden niet dat andere landen dit zoete goedje ook konden maken.

Suiker verspreidt zich
Toen de Arabieren in de 7e eeuw na Christus onder andere India binnenvielen, zagen zij wat er met het suikerriet gebeurde en zij zorgden ervoor dat ze toch het recept te pakken kregen. De Arabieren veroverden vele landen en namen tegelijkertijd hun kennis mee. Zo gingen gebieden als Noord-Afrika en Spanje ook suiker produceren.

Suiker verovert West-Europa
In West-Europa werd geen suiker gegeten tot de 11e eeuw. Toen kwamen de kruisvaarders namelijk in landen terecht waar ze kennismaakten met ‘een nieuw kruid’: suiker. Ze vonden dit erg lekker en namen het daarom mee naar hun eigen land. Daar werd het goed ontvangen. In de eeuwen daarna nam de handel van West-Europa met het Oosten toe en daarmee ook de import van suiker.

Luxeproduct
Suiker bleef lange tijd een luxeproduct. Alleen rijke mensen konden het zich veroorloven en pronkten er daarom ook mee. Ze lieten bijvoorbeeld suikersculpturen maken als decoratie op de tafels van grote diners. Daarnaast werd suiker tussen de 13e en 15e eeuw vaak voorgeschreven als medicijn om je krachten te herwinnen.

Opkomst suikerindustrie in Amerika
Ontdekkingsreiziger Columbus nam in 1492 suikerrietplanten mee tijdens een van zijn eerste reizen. Hij wilde bekijken hoe deze plant groeide in het Caraïbisch gebied. Dit bleek een geweldig idee, want het klimaat is er uitstekend voor het suikerriet. Dit zorgde voor een bloeiende suikerindustrie in Amerika. Hoewel dit veel geld opleverde, zorgde het helaas ook voor ontbossing en slavenhandel in dat gebied.

Het witte goud
In 1750 was suiker nog steeds een luxeproduct. Het was weliswaar veel beter verkrijgbaar (want veel meer verbouwd), maar regeringen hieven belasting over suiker. Niet alleen daardoor werden Europese landen rijk van suiker, maar ook omdat ze zelf suiker gingen bewerken. Dat gebeurde onder andere in Amsterdam. Er werd in Europa zoveel winst op suiker gemaakt, dat ze suiker ‘het witte goud’ noemden. De situatie bleef zo tot het einde van de 19e eeuw. Toen werden de belastingen verlaagd of zelfs opgeheven, waardoor suiker goed betaalbaar werd voor de gemiddelde burger.

De suikerbiet werd populair
Een scheikundige uit Berlijn ontdekte dat in suikerbieten dezelfde suiker voorkomt als in suikerriet. De suikerbiet werd pas echt een belangrijke suikerbron toen Napoleon alle handel met Groot-Brittannië blokkeerde om Engeland te treffen. Zo was de import van suikerriet moeilijk en ging men in Europa over tot het zelf verbouwen van suikerbieten. Hierdoor was in 1880 de suikerbiet de belangrijkste suikerbron van Europa geworden. In de 20e eeuw werden suikerbieten in heel Europa verbouwd en er kwamen steeds nieuwe rassen en productietechnieken bij.

Suikerproductie in Nederland
De suikerproductie kwam in Nederland vrij laat op gang in vergelijking met de rest van Europa. De eerste suikerfabriek werd in 1858 gebouwd in Zevenbergen. Rond 1874 waren er 23 suikerfabrieken in Nederland en Noord-Brabant was min of meer dé suikerprovincie van Nederland met 21 suikerfabrieken. Geleidelijk werden steeds meer van deze fabrieken gesloten vanwege overnames. Nu is er in ons land nog maar één bedrijf dat suikerbieten tot suiker verwerkt: de Suiker Unie.

Suikerconsumptie 21e eeuw
Tegenwoordig consumeert men 30 tot 40 kilo suiker per persoon per jaar. Dat geldt voor mensen die wonen in West-Europa en Noord-Amerika. In bijvoorbeeld China is het ongeveer 6,5 kilo per jaar en in tropisch Afrika nog veel minder. De suikerconsumptie in de wereld neemt nog steeds toe, vooral in opkomende landen zoals China en India.

De opkomst van suiker en lichamelijke aandoeningen
In de loop van de tijd zijn we steeds meer voeding met veel loze calorieën zijn gaan eten, onder andere door de opkomst van geraffineerde suiker. Dit is een belangrijke veroorzaker van de toename van de typisch westerse lichamelijke aandoeningen, zoals overgewicht. Maar niet iedereen is het eens over de precieze relatie tussen de consumptie van producten als suiker en lichamelijke aandoeningen. Zo is er recent een onderzoek (in Obesity Reviews, maart 2009) gepubliceerd waarin de onderzoekers beweren dat deze relatie wetenschappelijk nog niet is bewezen.

Toch is geeft de geschiedenis duidelijk weer dat de enorme groei in consumptie van onder andere suikerproducten samengaat met de toename van obesitas en andere specifieke aandoeningen. Je ziet het op dit moment gebeuren in een opkomend land als China. Daar worden steeds meer ongeraffineerde en calorierijke producten gegeten. Het overgewicht neemt sterk toen onder de Chinese bevolking overgewicht en er is een grote toename van voedingsgerelateerde chronische ziekten zoals diabetes en hartziekten.

Bronnen:
- http://www.food-info.net/nl/products/sugar/history.htm
- http://nl.wikipedia.org/wiki/Suikerbiet
- http://eethetenjeweethet.web-log.nl/eethetenjeweethet/2005/06/suikerco nsumpti.html
- Programmatische aanpak Food & Nutrition: Chinees-Nederlandse ontmoeting van vraag en aanbod (2007)

Maximale dagelijkse inname
De onderzoeken kunnen weliswaar uitwijzen dat kunstmatige zoetstoffen veilig zijn, maar als je de ‘Aanvaardbare Dagelijkse Inname’ (ADI) overschrijdt, is de veiligheid niet meer gegarandeerd. De ADI is de hoeveelheid van een stof die een mens dagelijks binnen mag krijgen zonder dat hij of zij daar ziek van wordt. Een persoon van 70 kilo mag bijvoorbeeld maximaal 525mg aspartaam per dag binnenkrijgen. Dit staat gelijk aan zo’n vier flessen cola light. Er zullen weinig mensen zijn die zoveel cola per dag drinken, maar zoetstoffen zitten in veel meer producten. Het zit niet alleen in light frisdrank, maar kan ook zitten in bijvoorbeeld taart, koekjes, vruchtenyoghurt, vitaminepillen en zelfs in medicijnen. Op die manier kan een mens die veel eet en drinkt toch de ADI overschrijden. Vooral in Amerika gebeurt dat. Daar worden immers erg veel producten verkocht waar een zoetstof als aspartaam in zit én de mensen eten er gemiddeld meer. Daardoor leidde de introductie van aspartaam in dat land tot gezondheidsrisico’s. Dus je moet er in ieder geval op letten dat je niet teveel kunstmatige zoetstoffen binnenkrijgt. Daarnaast kunnen mensen met de erfelijke stofwisselingsziekte phenylketonurie (PKU) beter helemaal geen aspartaam gebruiken.

Kinderen en zoetstoffen
Bij kinderen moet je extra goed opletten of ze niet teveel zoetstoffen innemen. Zij hebben namelijk minder gewicht dan volwassenen en daarom is de ADI-waarde voor hen veel lager. ‘Een peuter die dagelijks twee glazen frisdrank en een beker yoghurtdrank met onnatuurlijke zoetmakers drinkt, kan al een schadelijke hoeveelheid kunstmatige zoetmakers binnenkrijgen’ (www.vitatas.nl).

Alternatieve mening: kunstmatige zoetstoffen zijn vergif
Er zijn mensen die de resultaten van het onderzoek naar kunstmatige zoetstoffen in twijfel trekken (worden alle resultaten van het onderzoek naar buiten gebracht, of houden ze dingen achter? Betaalt de suikerindustrie geld aan de politiek om dingen achter te houden?), of zelfs geloven dat de resultaten onjuist zijn (zijn de onderzoeken wel juist uitgevoerd, onder de goede omstandigheden?). Deze tegenstanders zeggen: ook al neem je er weinig van, kunstmatige zoetstoffen zijn vergif. En ze hebben bewijs. Zo vonden zij meer dan 90 negatieve bijwerkingen van aspartaam, waaronder geheugenverlies en hersentumoren, maar ook meer voorkomende klachten als hoofdpijn en oorsuizingen. Er zijn websites vol met ervaringen van patiënten waarvan bleek dat hun medische klachten alleen terug te voeren zijn op hun aspartaamgebruik (zie bijvoorbeeld www.dorway.com). Wie er gelijk heeft? Ik weet het niet.

Koken met kunstmatige zoetstoffen
Niet alle zoetstoffen zijn bestand tegen hoge temperaturen. Aspartaam wordt bijvoorbeeld instabiel bij verhitting en de veiligheid is dan niet gegarandeerd. Andere zoetstoffen kunnen een rare bijsmaak hebben. Sacharine heeft bijvoorbeeld een bittere nasmaak. Je hebt zelf waarschijnlijk ook wel ooit geproefd dat producten met zoetstoffen anders smaken dan met geraffineerde suiker. Zo smaakt gewone cola toch wel heel anders dan cola light.

Zoetstoffen goed voor mensen op dieet?
De belofte dat kunstmatige zoetstoffen ervoor zouden zorgen dat je wel zoet kunt eten, maar er niet dik van wordt, is onjuist gebleken. Zoetstoffen geven je lichaam hetzelfde seintje als wanneer het ‘gewone’ suiker binnenkrijgt. Je darmen willen de glucose gaan opnemen, maar er zit geen glucose in zoetstoffen. Om hiervoor te compenseren, gaan je darmen suikers halen uit koolhydraten. Hierdoor zou het goed kunnen dat je eerder zwaarder wordt, dan dat je afvalt door het gebruik van zoetstoffen. Bovendien speelt de voedingsindustrie nogal eens met de combinatie van zoet, vet en zout. Wanneer een producent zegt minder suiker in z’n product te stoppen, heb je grote kans dat ze de hoeveelheid vet of zout hebben vergroot om een lekkere smaak te behouden. Zo kan suikervrij ijs meer vet bevatten. Kunstmatige zoetstoffen zijn dus geen goed middel om af te vallen.

Conclusie
Wij vermijden kunstmatige zoetstoffen om de volgende redenen: er is geen zekerheid over de veiligheid, het is een geraffineerd product en heeft geen voedzame werking, het gaat ontwenning van suiker tegen, je lichaam raakt ervan in de war en bovendien smaakt het niet lekker. Om dezelfde redenen raad ik ook andere mensen aan om geen kunstmatige zoetstoffen te gebruiken.

Mouten
Moutstroop ken je misschien als ingrediënt van bier. Mout is namelijk een grondstof van bier, maar ook van onder andere jenever en whiskey. Moutstroop/maltose wordt echter ook gebruikt als zoetstof voor sommige voedingsmiddelen.

Maltose wordt meestal gemaakt van gerst, omdat het de ideale samenstelling voor het mouten heeft. Maar maltose kan ook worden gemaakt uit andere granen. Het mouten houdt in dat het zetmeel uit het graan omgezet wordt in suikers. Het graan wordt eerst gereinigd en gesorteerd. Vervolgens weken ze het graan door het verschillende malen onder water te zetten. Hierdoor begint het graan te kiemen. Dit kiemproces zet zich ongeveer zes dagen voort, waarna het vochtgehalte weer wordt teruggebracht om te voorkomen dat het verder kiemt of gaat schimmelen.

Het is mogelijk om het mout donkerder te maken, dit doen ze door het op hogere temperatuur te drogen. Ook kan de smaak van het mout worden beïnvloed door het te roosteren. Uiteindelijk ontstaat er een stroop, een erg stugge substantie. Voor de alcoholische dranken zoals bier, worden de suikers daarna ook nog omgezet in alcohol.

Geraffineerd?
In de meeste producten met maltose is dit middel een geraffineerde suiker. De maltose in biologische producten is minder geraffineerd dan die in niet-biologische producten. Onduidelijk is hoeveel minder geraffineerd, ik kan hier geen eenduidige informatie over vinden.

Bloedsuikerspiegel
Maltose doet de bloedsuikerspiegel snel en hoog stijgen. Het heeft een zoetkracht van ongeveer 105, waar ‘gewone suiker’ een waarde van 100 heeft en fructose 20. Dat verklaart waarom maltose in sportdrankjes wordt gebruikt, mensen drinken dit namelijk voor onmiddellijke energie. Maltodextrine heeft een waarde van 137. Dus zowel maltose als maltodextrine zorgen voor een snelle stijging in je bloedsuikerspiegel.

Maltodextrine
Maltose bestaat uit twee eenheden glucose. Wanneer je meerdere eenheden glucose toevoegt (maltose + dextrose), krijg je maltodextrine. Deze maltodextrine is een wit poeder en een geraffineerd product. Maltodextrine kan zoet smaken, maar er is ook maltodextrine met een neutrale smaak. Het middel wordt dan ook voor meerdere doeleinden gebruikt in de voedingsindustrie: als zoetmiddel, maar ook als vetvervanger, textuurverbeteraar én om een product op goedkope manier ‘op te vullen’. Dat vullen verlaagt de kosten voor de producent, maar zorgt tegelijk voor een vermindering in de voedingswaarde van het product.

Conclusie
Ik eet zo min mogelijk producten waar maltose en maltodextrine in zit, omdat het de bloedsuikerspiegel snel en hoog doet stijgen en omdat het meestal geraffineerde middelen zijn. Als je toch maltose wilt eten, kies dan biologische producten met dit ingrediënt. De maltose in biologische producten is namelijk minder geraffineerd dan de niet biologische producten. Maltodextrine is -voor zover ik weet- altijd geraffineerd en daarom is het beter dit helemaal niet te gebruiken.

Volgorde van de ingrediënten

De ingrediëntenlijst vertelt je welke grondstoffen door elkaar gemengd zijn om het product te verkrijgen. De grondstof die het meest voorkomt in een product, staat dus altijd als eerste genoemd. De ingrediënten die daarna genoemd worden, zijn opgesomd op aflopende volgorde van hoeveelheid. Het laatstgenoemde grondstof maakt dus het kleinste deel uit van het product.

Vaak wordt in de ingrediëntenlijst van één of meerdere items het percentage tussen haakjes aangegeven. Een voorbeeld: op het etiket van een potje biologische pindakaas van het merk Krekeltje staat:

Ingrediënten: pinda’s (94%), ongehard plantaardig vet, zeezout.

Pinda’s moeten als eerste genoemd worden omdat ze het grootste deel vormen, daarna het plantaardig vet. Zeezout is het ingrediënt met het kleinste aandeel. Uit het percentage pinda’s leiden we af dat ongehard plantaardig vet en zeezout samen maar 6% uitmaken van het geheel en het zeezout, als kleinste ingrediënt van die twee, minder dan 3%. Als je 15 gram van de pindakaas op een boterham smeert, zit daar dus maximaal 3% van 15 gram = 0,45 gram zeezout in. Zo kun je van een product mét toegevoegde suiker ook al aardig bepalen hoeveel suiker erin gestopt is.

Als er suiker toegevoegd is om het product te vormen, moet dat genoemd zijn in de ingrediëntenlijst, eventueel d.m.v. een van de vele andere termen die duiden op geraffineerde suiker. Staat er, net als bij de pindakaas hierboven, niets van suiker daartussen, dan bevat het product dus geen geraffineerde suiker.

Voedingswaardetabel

Op de meeste voedingsetiketten staat behalve de genoemde ingrediëntenlijst ook een voedingswaardetabel. Die staat meestal in een duidelijk kadertje en geeft de voedingswaarde aan per 100 gram van het product, soms ook per gemiddelde portie, bijvoorbeeld 15 gram bij pindakaas.

Het is goed om te weten dat deze tabel niets zegt over de ingrediënten. De voedingswaardetabel kijkt een niveautje dieper. Een grondstof, zoals pinda, kan allerlei voedingsonderdelen bevatten, zoals vetten, koolhydraten en eiwitten. Je lichaam haalt energie uit koolhydraten, waar alle soorten suikers onder vallen. Koolhydraten zitten in natuurlijke producten, zoals granen, noten, groentes en fruit. Zodra zo’n natuurlijk product gebruikt is in een voedingsmiddel, bevat dat middel dus koolhydraten.

Zo ook de pindakaas, aldus de voedingswaardetabel op het etiket:

Voedingswaarde per 100 g:

26g eiwit
12g koolhydraten
waarvan 4g suikers
voedingsvezel 7g

Zoals je ziet zitten er in deze pindakaas geen toegevoegde, geraffineerde suikers volgens de lijst met ingrediënten, maar wel natuurlijk voorkomende suikers, waarschijnlijk door de pinda’s. Wie geen geraffineerde suiker wil eten, kan dus rustig deze pindakaas nuttigen.

N.B.: Bij een product waarbij suiker wél als ingrediënt genoemd wordt, geeft de voedingswaardetabel de optelsom van de natuurlijke suikers én de toegevoegde geraffineerde suiker in grammen aan.

Conclusie

Zolang suiker, of een van de andere termen die geraffineerde suiker aanduiden, niet bij de ingrediëntenlijst genoemd staat, is er niets aan de hand. Als er suikers alleen in de voedingswaardetabel staan genoemd, eet je geen geraffineerde suiker.

Suikergehalte in beeld

Het kan even schrikken zijn als je dan zo duidelijk in beeld ziet hoeveel suiker ergens in zit, zoals op Sugarstacks.com. Op die site zie je stapels suikerklontjes die de hoeveelheid suiker in bijvoorbeeld een blikje cola tonen. Wist je dat er in een blikje cola bijna 10 klontjes suiker zitten? Of 1 klontje suiker in een kloddertje ketchup bij je frietjes? Een fles ketchup schijnt gemiddeld 45 klontjes te bevatten. En hoe snel eet jij de 21 suikerklontjes in een bak Ben & Jerry’s ijs op?

Is er in deze milkshake nog ruimte voor melk?

Als je dan bij sommige producten bedenkt hoeveel men er in een week of een jaar van eet en de totale hoeveelheid suiker daarbij uitrekent, vind ik het makkelijk te begrijpen dat overgewicht en andere suikergerelateerde gezondheidsproblemen steeds drastischere vormen aannemen.

Niet altijd representatief

De site geeft op een leuke manier een soms schokkend beeld van hoeveel suiker we nu eigenlijk eten. Helaas staan er vrij veel Amerikaanse merken op die in Nederland niet worden verkocht, maar de kans is groot dat vergelijkbare producten hier ongeveer evenveel suiker bevatten. Ook als het wel om producten gaat die wij hier kennen, worden er soms Amerikaanse maten gebruikt, even opletten dus.

Let er wel op dat alle suikers in een product worden geteld, ook de natuurlijke fruitsuikers. Nu zullen die in een Snickersreep niet terug te vinden zijn, maar ik doel er vooral op dat je niet moet denken dat er aan een appel geraffineerde suiker toegevoegd zou zijn

Motiverend

Voor mij werken dergelijke plaatjes extra motiverend. Niet dat ik het nodig heb nu, maar mocht ik aan het twijfelen slaan om toch weer suiker te gaan eten, dan is even rondsurfen op Sugarstacks.com waarschijnlijk genoeg motivatie om die gedachte te verwerpen!