Alles over stevia

Stevia is een suikervervanger. We kregen een aantal vragen over deze zoetstof en ik wilde er zelf ook graag meer over weten. Bekend is dat stevia in Nederland niet legaal is als zoetstof, sommige mensen zeggen dat dit komt omdat de suikerindustrie de verkoop van stevia tegenhoudt en anderen beweren dat stevia mogelijk negatieve effecten heeft op je gezondheid en daarom (nog) niet verkocht mag worden. Na wat onderzoek kwam ik erachter dat het gebruik van stevia in kleine hoeveelheden zeer waarschijnlijk geen kwaad kan. Toch besluit ik stevia voorlopig niet te gebruiken als zoetmiddel.

De steviaplant

De oorspronkelijke bewoners van Paraguay gebruiken stevia al zo’n 1500 jaar als zoetstof en pas eind negentiende eeuw werd stevia wereldwijd bekend. De plant wordt behalve in Paraguay ook in andere landen verbouwd, zoals Brazilië, Israël en China.

De zoete smaak van de steviaplant komt van de bladeren. Als zoetstof kun je de steviabladeren vers en gedroogd gebruiken. Ook is er ruw stevia-extract, dit smaakt een beetje bitter. Tenslotte is er geraffineerde stevia op de markt, men noemt het stevioside. Dit is een wit poeder, distillaat van het stevia-extract en heeft geen bijsmaak.

Stevia is 30 tot 300 maal zoeter dan suiker, afhankelijk van de vorm waarin je het gebruikt. Deze zoetstof bevat geen calorieën en je bloedsuikerspiegel gaat er niet van schommelen, iets wat ‘gewone’ suiker wel doet.

Stevia wettelijk verboden als zoetstof

Om een voedingsmiddel te kunnen verkopen, moet het zijn goedgekeurd door de Europese Commissie. In 2000 boog de commissie zich over stevia nadat de Belgische stevia-onderzoeker Geuns hiervoor een vergunning aan had gevraagd. Hij kreeg geen vergunning. De Europese Commissie moet namelijk wetenschappelijk bewijs hebben dat stevia veilig is als voedingsmiddel en het bewijs was onvoldoende.

De bladeren van de steviaplant bevatten de chemische stofjes stevioside en rebaudioside, welke zorgen voor de zoete smaak. In het rapport dat de Europese Commissie in 2000 schreef over (onder andere) stevia, staat dat er uit onderzoek geen bewijs is gevonden dat deze twee zoete stofjes van de steviaplant onveilig zijn. Uit dieronderzoek blijkt echter dat neveneffecten van deze stofjes mogelijk wel schadelijk (namelijk mogelijk kankerverwekkend) zijn, vooral wanneer grote hoeveelheden worden ingenomen. Er zijn studies die deze effecten bevestigen en studies die ze weerleggen. Er is dus nog geen eenduidigheid.

Stevia mag dus in Europa niet als zoetstof worden verkocht, wel kun je het kopen als product voor uitwendig gebruik (als huidsmeersel). Stevia voor uitwendig gebruik is echter gewoon te gebruiken als zoetstof in je voeding, alleen staat dat niet op het etiket.

Er zijn bronnen die zeggen dat het legaliseren van stevia als zoetstof wordt tegengehouden door de suikerindustrie. Stevia vormt namelijk mogelijk een bedreiging voor hun inkomen. Dit is speculatie, misschien is het waar, misschien niet.

Positieve gezondheidseffecten

Er zijn mensen die zeggen dat stevia niet alleen onschadelijk is, maar zelfs een positief effect op je gezondheid kan hebben. Uitwendig gebruik zou een positieve invloed hebben bij acne, eczeem en andere huidaandoeningen. Inwendig gebruik zou kunnen helpen bij diabetes en hypoglycemie (vanwege een regulerend effect op je bloedsuikerspiegel). Daarnaast heeft stevia geen negatief effect op je tanden, wat ‘gewone’ suiker wel heeft. Bovendien bevat deze zoetstof geen calorieën, dus wellicht handig voor mensen die willen afvallen. Deze positieve gezondheidseffecten komen vooral uit onderzoek bij dieren, dus voordat deze claims echt kunnen worden gedaan moet men eerst grootschalig onderzoek doen onder mensen.

Geen calorieën
Je kunt het als gunstig zien dat er geen calorieën in stevia zitten, maar mogelijk word je er eerder dikker van dan dunner. Uit onderzoeken blijkt dat wanneer je een zoete stof eet als stevia, je lichaam het signaal krijgt dat er calorieën aankomen. Je lichaam bereid zich daar als reactie op voor, maar stevia levert geen calorieën. Dit kan het effect hebben dat je gaat zoeken naar meer zoete voedingsmiddelen om aan de ontstane behoefte aan calorieën tegemoet te komen.

Gevolgen stevia mogelijk per land verschillend
Naast de claim dat stevia positieve effecten op je gezondheid kan hebben, is er veel discussie over waarom stevia als voedingsmiddel nog steeds niet legaal is. In Japan wordt Stevia al vele jaren als zoetmiddel gebruikt. Er zijn geen negatieve bijwerkingen gevonden, ook niet in andere landen waar stevia gebruikt wordt. Dus als het in die landen als zo lang wordt gebruikt in hun dranken en eten, waarom zou het in andere landen dan ineens wel schadelijk zijn? Die vraag gebruiken voorstanders van stevia om de tegenstanders te overtuigen. Maar die komen met het feit dat ze in landen als Japan een heel ander voedingspatroon hebben dan in bijvoorbeeld Amerika. Het is bijvoorbeeld bekend dat Amerikanen enorm grote hoeveelheden lightproducten innemen, iets wat ze in Japan niet zozeer doen. Daarom kun je het gebruik en de effecten van stevia in Japan niet zomaar gelijktrekken met die in Amerika. Dit is te vergelijken met de chemische zoetstof aspartaam. De introductie van deze stof in Amerika leidde tot gezondheidsrisico’s, omdat mensen zo ontzettend veel van dat spul eten (in frisdrank, taart, koekjes, enz.).

Stevia als natuurlijk zoetmiddel
Merken als Coca Cola willen stevia graag gebruiken, omdat veel mensen zich niet prettig voelen bij het idee dat wanneer ze lightproducten eten of drinken er een chemische zoetstof (zoals aspartaam) in zit. Ze willen liever een natuurproduct en merken als Coca Cola zetten dan ook op hun verpakking dat stevia een natuurlijk product is. Dat is het ook, maar naar mijn mening niet meer in de geraffineerde vorm die zij voor hun drankjes gebruiken.

Legalisering in Amerika

In december 2008 gaf de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) een vergunning voor het gebruik van een van de vormen van stevia als zoetstof. Sindsdien gebruiken grote merken als Coca Cola stevia in een aantal van hun lightproducten. Er moet nog onderzocht worden of de Amerikanen stevia inderdaad in grote hoeveelheden gaan innemen en wat de gevolgen daarvan zijn.

Mijn mening

Ik vind dat er nog te weinig duidelijkheid is over de mogelijke schadelijke gevolgen van stevia en daarom gebruik ik het niet. Als je het toch graag wilt nuttigen, zou ik er niet teveel van nemen en niet kiezen voor de geraffineerde variant.

Meer lezen?

• Stevia als zoetstof: http://www.food-info.net/nl/sweet/stevioside.htm
• Zoetstof zonder calorieën: http://www.apa.org/releases/sweeteners0208.html
• Artikel over stevia met een aantal interessante links (waaronder rapport Europese Commissie, 2000): http://www.dossierx.nl/content/view/595/41/